Autorki: Karolina Pudło, Aleksandra Pęcak
Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza IMPULS
Mamy coraz większą świadomość tego, że wokół nas żyją osoby z niepełnosprawnościami. Spotykamy je w szkołach, przedszkolach, miejscach pracy, na placach zabaw i w codziennych sytuacjach. Coraz częściej mówimy o dostępności, integracji, edukacji włączającej i potrzebie równego traktowania. A jednak niepełnosprawność nadal potrafi nas zaskakiwać. Niekiedy budzi zakłopotanie, niepewność, a nawet strach. Nie zawsze wiemy, jak się zachować, co powiedzieć, czy zapytać o pomoc, czy lepiej milczeć. Dzieci również dostrzegają różnice, ale w przeciwieństwie do dorosłych często pytają o nie wprost. I właśnie dlatego tak ważne są książki, które pomagają oswajać różnorodność, zanim pojawią się stereotypy i uprzedzenia. Jedną z takich publikacji jest „Wyjątkowe safari. To, co łączy i wyróżnia” Karoliny Pudło i Aleksandry Pęcak - książka, której przesłanie wykracza poza samo zagadnienie niepełnosprawności. To zbiór bajek dla dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych, który przypomina o tym, że każdy z nas jest inny, każdy ma własne możliwości, potrzeby, ograniczenia i mocne strony, ale wszyscy zasługujemy na szacunek, akceptację i poczucie przynależności.
Publikacja nie jest jednym długim opowiadaniem, lecz zbiorem krótkich bajek. Wśród nich znajdują się następujące historie: „Kolorowy Gabryś”, „Rozmarzony Wiktor”, „Język Beniowy”, „Cicha Wiola”, „Zmysły Franka”, „Szybki Stefcio”, „Skoczny Karol” i „Dokładna Sylwia”. Te dziewięć bajek to opowieści o różnego rodzaju zwierzętach i ich odmienności. Koncentrują się one na indywidualnych cechach bohaterów, a nie na etykietach diagnostycznych. To istotna kwestia, bowiem dziecko powinno najpierw dostrzegać osobę, a dopiero później poznawać jej trudności czy szczególne potrzeby. Mamy zatem historię o Toli – żyrafie i Sarze – surykatce, które w ramach szkolnego projektu musiały stworzyć plakat, a to właśnie ich odmienność i współpraca sprawiły, że był on wyjątkowy. Bajka o Gabrysiu, kolorowym motylu z jednym skrzydłem pokazuje, że nie każdy musi umieć i lubić robić te same rzeczy i że warto znaleźć taką aktywność w której chcemy się rozwijać. Opowieść o Stefciu, który jeździ na wózku pokazuje natomiast, jak wiele ograniczeń mają w sobie dorośli, którzy nie wiedząc, jak się zachować, jak mówić o czymś, czego nie znają, wolą unikać tematu. Tymczasem Stefek udowadnia, że warto jest pozwolić sobie na ciekawość i pytać wprost, lub zapytać, czy można zadać określone pytanie, czy jest dla kogoś w porządku. Każda historia stanowi punkt wyjścia do dalszej rozmowy z dzieckiem. Służą temu zresztą pytania zamieszczone na końcu oraz ćwiczenia, które umożliwiają lepsze zrozumienie tematu poprzez m.in. wczucie się w bohatera książki i przekonanie się, jak się funkcjonuje z daną niepełnosprawnością.
Jednym z najważniejszych zagadnień, do których skłania ta publikacja, jest sposób postrzegania odmienności. Przywykliśmy do porównywania ludzi, oceniania ich możliwości i odnoszenia ich zachowań do tego, co uznajemy za normę. Tymczasem różnorodność jest naturalną cechą każdej społeczności. Różnimy się wyglądem, temperamentem, sposobem komunikowania się, tempem uczenia się, sprawnością i reakcjami na otaczający świat. Z perspektywy pedagogicznej szczególnie istotne jest odejście od myślenia, w którym różnica automatycznie oznacza brak lub deficyt. Tymczasem, choć niepełnosprawność może wpływać na codzienne funkcjonowanie, to nie określa tożsamości danej osoby.
Ponadto, wartość edukacyjna książek takich jak „Wyjątkowe safari” wiąże się z możliwością przeprowadzenia rzeczowej rozmowy o różnicach, bez lęku, sensacji i niepotrzebnego współczucia. Dziecko nie musi nauczyć się, że każda osoba z niepełnosprawnością jest bohaterem. Powinno natomiast zrozumieć, że jest przede wszystkim człowiekiem, którego nie należy oceniać przez pryzmat niepełnosprawności. Jednym z najcenniejszych zastosowań publikacji, jest też rozwijanie empatii rozumianej jako próba dostrzeżenia perspektywy drugiego człowieka. Empatia nie oznacza bowiem litowania się nad kimś. Jest to przede wszystkim gotowość do słuchania, uważnego obserwowania i respektowania cudzych granic.
Bardzo ważne jest to, że książka jest przeznaczona nie tylko dla dzieci bez niepełnosprawności. Autorki kierują bowiem swoją publikację również do dzieci, które same doświadczają niepełnosprawności lub funkcjonują w sposób odbiegający od oczekiwań otoczenia. To bardzo istotna perspektywa, bowiem wiele materiałów edukacyjnych dotyczących niepełnosprawności powstaje przede wszystkim z myślą o tym, aby wyjaśnić ją osobom pełnosprawnym. Znacznie rzadziej dostrzega się potrzebę wspierania dzieci, które każdego dnia mierzą się z niezrozumieniem, porównywaniem z rówieśnikami czy poczuciem niedopasowania. Tymczasem dziecko, które doświadcza trudności rozwojowych, również potrzebuje języka do opisywania własnych przeżyć. Potrzebuje wiedzieć, że może mieć inne potrzeby niż jego koledzy, ale nie oznacza to, że jest mniej wartościowe. Że korzystanie ze wsparcia nie jest powodem do wstydu. Że nie musi być najlepsze we wszystkim, aby zasługiwać na przyjaźń i akceptację. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera końcowa część książki, poświęcona rozmowom o różnorodności. Obejmuje ona między innymi zagadnienia dotyczące wyjaśniania dzieciom niepełnosprawności i neuroróżnorodności u innych osób, ale również rozmowy z dzieckiem o jego własnej wyjątkowości.
To wszystko sprawia, że „Wyjątkowe safari. To, co łączy i wyróżnia” Karoliny Pudło i Aleksandry Pęcak to wartościowa propozycja z pogranicza literatury dziecięcej, psychoedukacji i edukacji włączającej. Jej mocną stroną jest skupienie uwagi nie tylko na trudnościach, lecz także na zasobach, indywidualnych potrzebach i budowaniu wzajemnego zrozumienia. Warto polecić tę publikację przede wszystkim rodzicom dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, nauczycielom, pedagogom, psychologom oraz osobom prowadzącym zajęcia rozwijające kompetencje społeczne. Może ona znaleźć swoje miejsce zarówno w domowej biblioteczce, jak i w gabinecie specjalisty czy przedszkolnym kąciku czytelniczym. Najważniejsze przesłanie, jakie warto wynieść z tej książki, jest proste: nie musimy być tacy sami, aby być razem. Nie musimy mieć identycznych możliwości, reagować w podobny sposób ani jednakowo postrzegać świata, żeby zasługiwać na szacunek i zrozumienie.

Brak komentarzy:
Prześlij komentarz