Aldona Żółtowska "Regina"

Tytuł: Regina

Autor: Aldona Żółtowska

Wydawnictwo: Axis Mundi

Wichry historii są kapryśne, różnie się toczą również ludzkie losy. W przypadku powieści „Regina” Aldony Żółtowskiej ta ogólna prawda nabiera bardzo konkretnego wymiaru – autorka pokazuje bowiem, jak jednostkowe życie zostaje wpisane w szerszy kontekst wydarzeń historycznych i społecznych, które determinują wybory, ograniczają wolność, ale też ujawniają siłę charakteru bohaterów.

Opublikowana nakładem wydawnictwa Axis Mundi „Regina” to powieść osadzona w tradycji literatury obyczajowo-historycznej, w której fabuła nie jest celem samym w sobie, lecz zaledwie narzędziem do ukazania przemian wewnętrznych bohaterów. Aldona Żółtowska koncentruje się przede wszystkim na tytułowej postaci, budując jej portret stopniowo, poprzez doświadczenia życiowe, relacje z innymi ludźmi oraz reakcje na zmieniającą się rzeczywistość. Regina to panna z dobrego domu, wychowana w szklanej bańce chroniącej ją przed kontaktem z rzeczywistością. Jej matka zmarła krótko po urodzeniu córki, zaś ojciec – Maurycy Woynicki, właściciel jednej z dobrze prosperujących fabryk perfum i kosmetyków w Warszawie, w kwestii wychowania zdał się na szwagierkę. W rezultacie Regina wyrastała nic nie musząc, a dziewczynę dobrą i wrażliwą, ale niezbyt ambitną, która bardziej interesowała się zakupami niż nauką. Ta bolesna prawda dotarła do nich w chwili, kiedy ojciec zasugerował zamążpójście będąc świadomym, iż ktoś w przyszłości musi przejąć interesy. I tym kimś na pewno nie będzie Regina. Nie jest to jednak bohaterka jednowymiarowa, jej postawa ewoluuje wraz z wydarzeniami, co czyni ją postacią wiarygodną psychologicznie. Szczególnie, że przyszło jej przetrwać wiele cierpienia, a jej życie nie ułożyło się tak, jak by tego oczekiwała. Straciła dwie ukochane osoby, w tym tą, którą nosiła pod sercem. Teraz, już jako starsza pani, może żyć jedynie wspomnieniami o przeszłości, kurczowo trzymając się tych dobrych chwil. Samotności nie rekompensują pełne bibelotów wnętrza, ani nawet wizyty syna Olgierda, który ma swoje życie, dość dalekie od ideału, a nawet od moralności.

Kiedy w życiu Reginy pojawia się dość nieoczekiwanie Ewa Radzewicz, Regina nawet nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo zmieni to jej rzeczywistość. Podobnie zresztą jak Ewa, która – zdradzona przez męża – szuka po prostu spokojnego kąta, gdzie mogłaby oswoić się z tym, jak po tylu latach małżeństwa postąpił Andrzej. W znajomości tych kobiet kryje się chichot losu, a może nawet przeznaczenie, zaś Olgierd, postać kontrowersyjna i wątpliwa moralnie, mimowolnie przyczyni się do odmiany ich życia.

Autorka umieszcza akcję w realiach, które mają istotne znaczenie dla interpretacji losów bohaterów. Tło historyczne nie pełni funkcji dekoracyjnej, lecz stanowi czynnik aktywnie wpływający na bieg wydarzeń. Widać wyraźnie, że jednostka zostaje skonfrontowana z mechanizmami historii, które często są od niej niezależne. Mamy tu zatem wojnę, która zabrała tak wiele ludzkich istnień, mamy też trudne czasy komunizmu, pełne podejrzeń i wątpliwości.

Istotnym elementem utworu jest sposób prowadzenia narracji. Styl Aldony Żółtowskiej można określić jako wyważony i świadomie oszczędny. Autorka unika nadmiernej emocjonalizacji, co sprawia, że dramatyzm sytuacji wynika nie z języka, lecz z samej treści wydarzeń. Dialogi są funkcjonalne, służą budowaniu relacji między postaciami oraz odsłanianiu ich motywacji. Narracja pozostaje klarowna i uporządkowana, co sprzyja odbiorowi książki jako całościowej opowieści, a nie zbioru luźnych epizodów. Jednocześnie trudno uniknąć wzruszeń wywołanych świadomością, jak trudna jest niekiedy sytuacja bohaterów.

Na szczególną uwagę zasługuje sposób kreowania psychologii postaci. Regina jest kobietą, której decyzje wynikają z doświadczeń, emocji i ograniczeń wynikających z sytuacji życiowej. Autorka nie idealizuje jej, ale też nie ocenia w sposób jednoznaczny. Dzięki temu czytelnik ma możliwość samodzielnej interpretacji jej wyborów.

W warstwie tematycznej powieść porusza kwestie tożsamości, samodzielności (emancypacji), odpowiedzialności oraz wpływu historii na życie jednostki. Nie są to jednak problemy przedstawione w sposób abstrakcyjny – wynikają one bezpośrednio z losów bohaterów i ich codziennych doświadczeń. Pod względem kompozycji „Regina” jest utworem spójnym i przemyślanym. Akcja rozwija się spokojnie, mamy tu retrospekcję, co ułatwia śledzenie losów bohaterów, zrozumienie ich i pozwala skupić się na ich przemianach wewnętrznych. Poznajmy dzięki temu nie tylko losy Reginy, ale i obserwujemy wydarzenia mające miejsce w życiu Ewy. Autorka nie stosuje zbędnych komplikacji fabularnych, co można uznać za świadomy wybór stylistyczny, podporządkowany jasności przekazu.

Podsumowując, „Regina” Aldony Żółtowskiej to powieść obyczajowa, w której najważniejszy pozostaje człowiek i jego los. Książka nie opiera się na efektach, lecz na konsekwentnym budowaniu portretu psychologicznego bohaterów oraz ukazaniu ich funkcjonowania w określonych realiach historycznych. To propozycja dla czytelnika, który oczekuje od literatury przede wszystkim spójnej opowieści o człowieku uwikłanym w czas i okoliczności, a nie powierzchownej atrakcyjności fabularnej. Jednocześnie to książka pełna refleksji i wzruszeń, która doskonale pokazuje, jak przewrotne mogą być koleje losu.