Mina Sakurai „Mąż, którego zabiła”

Tytuł: „Mąż, którego zabiła”

Autor: Mina Sakurai

Wydawnictwo: Czwarta Strona

Czasami marzymy o tym, żeby mąż okazał się kimś innym. Lepszym, czulszym, bardziej odpowiedzialnym, takim, jakim był na początku związku albo jakim — w naszej wyobraźni — powinien się stać. Zwykle jednak jest to marzenie o zmianie, która ma przynieść ulgę. Co jednak, jeśli pewnego dnia rzeczywiście zaczyna się zmieniać, a jego przemiana zamiast radości budzi niepokój? Co, jeśli człowiek, którego znamy od lat, nagle staje się kimś obcym — i właśnie ta nowa wersja jego osobowości okazuje się bardziej przerażająca niż wszystkie jego dotychczasowe wady? Co, jeśli wraca po śmierci?

Na tym niepokoju opiera się siła powieści „Mąż, którego zabiła” Miny Sakurai. To książka, która bierze bardzo dobrze znany literacki motyw — małżeństwo, w którym pod powierzchnią pozornej normalności kryje się coś niepokojącego — i prowadzi go w stronę psychologicznego thrillera. Najważniejsze nie jest tutaj samo pytanie o zbrodnię, lecz pytanie znacznie bardziej niewygodne: czy można ufać człowiekowi, który nas skrzywdził, a który teraz wraca z zaświatów zupełnie odmieniony?

Sakurai buduje napięcie przede wszystkim na rozpadzie poczucia bezpieczeństwa. Małżeństwo, które z definicji powinno być przestrzenią bliskości i wzajemnego poznania, zostaje przedstawione jako miejsce, w którym można najłatwiej przeoczyć przemianę drugiej osoby. Znamy przecież czyjeś przyzwyczajenia, sposób mówienia, reakcje, drobne gesty. Dlatego każda zmiana może wydawać się początkowo nieistotna. Inny ton głosu, inne zachowanie, obraźliwe słowa, uderzenie jedno, drugie... Dopiero kiedy tych elementów przybywa, zaczynamy rozumieć, że nie obserwujemy zwyczajnej ewolucji charakteru, ale coś, czego nie potrafimy już racjonalnie wyjaśnić. Ale wówczas tkwimy już w pułapce, z której wyjście może być niekiedy wyłącznie śmierć oprawcy. I właśnie tutaj autorka dobrze wykorzystuje jeden z najstarszych mechanizmów thrillera psychologicznego: strach przed tym, czego nie jesteśmy w stanie nazwać. Nieznajomy może być niebezpieczny, ale przynajmniej wiemy, że jest nieznajomy. Znacznie bardziej niepokojący jest człowiek siedzący obok przy stole, śpiący w tym samym łóżku i prowadzący z nami codzienne rozmowy, którego jednak trudno rozpoznać.

Mana Suzukura to młoda kobieta, mieszkanka Tokio, zatrudniona w firmie produkującej odzież. Niezwykle ceni sobie niezależność, którą dała jej przeprowadzka do dużego miasta i podjęcie pracy. Teraz, kiedy ma możliwość samostanowienia o sobie, nie przeszkadzają jej ani długie godziny pracy, ani niskie zarobki. W pracy uchodzi za singelkę i nikt nie wie, że kryje ona mroczny sekret – morderstwo. Pięć lat temu zepchnęła z klifu swojego toksycznego męża i nareszcie zaczęła żyć. Teraz jednak jej koszmar powrócił. Kazuki staje na jej progu zupełnie odmieniony twierdząc, że ma amnezję. Czy jednak można mu zaufać? Czy utrata pamięci może wpłynąć na osobowość? Czy można przeżyć upadek z klifu?

Tytuł książki od początku ustawia lekturę w specyficznej perspektywie. Wiemy, że doszło do śmierci. Wiemy również, że między tą śmiercią a małżeństwem istnieje bezpośredni związek. Nie oznacza to jednak, że zagadka sprowadza się do prostego pytania „kto zabił?”. Znacznie ciekawsze okazuje się pytanie dlaczego. Co musi wydarzyć się w relacji dwojga ludzi, żeby miłość, przywiązanie i wspólne życie zostały zastąpione przez lęk, podejrzliwość i przemoc? Co musi się wydarzyć, żeby zaufać komuś ponownie wiedząc, że się go zabiło?

Sakurai nie traktuje małżeństwa jako dekoracji dla kryminalnej intrygi. Relacja między bohaterami jest właściwym centrum historii. To ona pozwala obserwować, jak zmienia się percepcja drugiego człowieka. Czy naprawdę się zmienił? Thriller zyskuje dzięki temu dodatkową warstwę psychologiczną, ponieważ czytelnik zostaje postawiony w podobnej sytuacji co bohaterowie: musi nieustannie weryfikować własne przekonania. To również książka o bardzo niebezpiecznej stronie poznawania drugiego człowieka. W długim związku łatwo przyjąć, że wiemy już wszystko. Znamy przeszłość współmałżonka, jego charakter, słabości, sposób reagowania. Tymczasem człowiek pozostaje zagadką nawet dla najbliższych. „Mąż, którego zabiła” wykorzystuje tę banalną prawdę w sposób wyjątkowo niepokojący: skoro nie możemy być pewni, że znamy osobę, z którą żyjemy, to skąd mamy wiedzieć, jaka ta osoba staje się po rzekomym doświadczeniu śmierci?

Największą zaletą książki jest więc atmosfera narastającego dyskomfortu. Nie chodzi wyłącznie o sensacyjne rozwiązanie czy kolejne elementy zagadki. Istotniejsze jest poczucie, że coś w codzienności bohaterów jest nie tak, coś czai się pod powierzchnią. Sakurai pokazuje, jak łatwo normalność może zostać podważona jednym szczegółem, a potem kolejnym. W thrillerze psychologicznym właśnie takie przesunięcia są często bardziej skuteczne niż najbardziej spektakularne zwroty akcji.

Nie jest to jednak książka, którą warto czytać wyłącznie jako kryminał. Jej ciekawsza warstwa dotyczy relacji, pamięci i odpowiedzialności. Miłość bywa przecież oparta na pewnej wygodnej iluzji: wierzymy, że znamy człowieka, ponieważ znamy jego historię. Tymczasem znajomość czyjejś przeszłości nie oznacza znajomości jego teraźniejszości. A zmiana, której tak często domagamy się od najbliższych, może mieć konsekwencje, których zupełnie się nie spodziewamy.

„Mąż, którego zabiła” działa zatem przede wszystkim jako opowieść o utracie pewności. Pewności co do drugiego człowieka, własnych wspomnień, własnych ocen i wreszcie — własnych uczuć. To właśnie dlatego tytułowe zabójstwo nie jest najważniejszym pytaniem tej historii. Ważniejsze jest to, co wydarzyło się wcześniej, co sprawiło, że osoba kochana stała się osobą, której można się bać i to, co zdarzyło się później, kiedy stajemy przed koniecznością życia z tym, co zrobiliśmy i ze świadomością, że ktoś o tym wie.

Mina Sakurai przypomina przy tym o czymś, co w thrillerach psychologicznych bywa najbardziej przerażające: największe zagrożenie nie zawsze przychodzi z zewnątrz. Czasem siedzi po drugiej stronie stołu. I być może właśnie dlatego „Mąż, którego zabiła” zostawia po lekturze nie tyle pytanie o samą zbrodnię, ile znacznie bardziej niepokojącą myśl: ile naprawdę wiemy o człowieku, którego kochamy — i czy chcielibyśmy poznać odpowiedź, gdyby okazało się, że wcale nie jest taka, jakiej oczekiwaliśmy?