Ramani Durvasula "To nie ty. Jak rozpoznać narcystycznych ludzi i uwolnić się od nich"

Tytuł: To nie ty. Jak rozpoznać narcystycznych ludzi i uwolnić się od nich

Autor: Ramani Durvasula

Wydawnictwo: Sensus

Narcyzm to pojęcie wywodzące się z klasycznej psychologii, opisujące trwały wzorzec osobowości oparty na egocentryzmie, potrzebie podziwu oraz deficycie empatii. W ostatnich dekadach coraz częściej mówi się o nim nie tylko w gabinetach terapeutycznych, ale i w debacie publicznej, ponieważ narcystyczne sposoby funkcjonowania przeniknęły do życia społecznego, zawodowego i rodzinnego. Kultura autopromocji, mediów społecznościowych i powierzchownych relacji sprzyja utrwalaniu postaw, w których liczy się dominacja, kontrola i wizerunek, a nie odpowiedzialność czy wzajemność. W tym sensie narcyzm rzeczywiście można uznać za jedną z plag naszych czasów – cichą, bo często myloną z „silnym charakterem”, a jednocześnie wyjątkowo destrukcyjną dla osób, które wchodzą w relacje z ludźmi o takich cechach.

Na tym tle książka Ramani Durvasuli „To nie ty”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Sensus, jawi się jako głos ważny, potrzebny i osadzony w rzetelnej wiedzy klinicznej. Autorka, doświadczona psycholożka kliniczna, podejmuje temat narcyzmu z perspektywy realnych konsekwencji, jakie niesie on dla partnerów, dzieci, współpracowników i bliskich narcystycznych osób. Już sam tytuł książki ma znaczenie terapeutyczne – podważa bowiem jedno z najboleśniejszych przekonań ofiar takich relacji, czyli przeświadczenie, że to one są problemem, że „gdyby były lepsze”, relacja wyglądałaby inaczej.

Książka składa się z dwóch części, z których pierwsza przybliża zagadnienie narcystycznego zaburzenia osobowości, faz rozwoju relacji z narcyzem, a także bolesnych skutków tej relacji. W części drugiej autorka zajmuje się uzdrowieniem, rozumianym jako proces i zaczynającym się od rozpoznania – zidentyfikowania z czym (kim) mamy do czynienia, obnażenia stosowanych przez narcyza technik za pomocą których stosuje on narcystyczną przemoc. To uzdrowienie według autorki nie kończy się na zerwaniu relacji z narcyzem (nie musimy bowiem tego robić). Kończy się na samoświadomości, poznaniu własnego Ja, na rozpostarciu skrzydeł i ... locie.

Wartość merytoryczna książki polega przede wszystkim na klarownym i uporządkowanym wyjaśnieniu mechanizmów narcyzmu. Durvasula nie poprzestaje na definicjach, lecz za pomocą przywołanych przykładów (pacjentów) pokazuje, jak narcyzm przejawia się w codziennym zachowaniu: w sposobie mówienia, reagowania na krytykę, budowania bliskości czy rozwiązywania konfliktów. Szczególnie cenne jest to, że autorka oddziela chwilowe zachowania egocentryczne, które zdarzają się każdemu, od trwałego wzorca osobowości, który systematycznie podkopuje poczucie bezpieczeństwa i wartości drugiej osoby. Dzięki temu książka nie zachęca do pochopnego „diagnozowania” wszystkich wokół, lecz uczy uważności i rozpoznawania powtarzalnych schematów.

Dużą siłą „To nie ty” są liczne przykłady zaczerpnięte z praktyki klinicznej i relacji pacjentów. Przez swoją zwyczajność działają one najmocniej. Być może czytelnik rozpozna w nich sytuacje znane z własnego życia: bagatelizowanie uczuć, odwracanie winy, subtelne podważanie kompetencji, nagłe wybuchy gniewu czy okresy pozornej czułości po fazach chłodu i dystansu. Te opisy nie tylko pomagają zrozumieć dynamikę relacji narcystycznych, ale też porządkują doświadczenia, które wcześniej mogły wydawać się chaotyczne i niezrozumiałe.

Istotnym elementem książki jest również nacisk na proces zdrowienia. Durvasula jasno pokazuje, że relacja z osobą narcystyczną zostawia ślady – w postaci obniżonej samooceny, lęku, chronicznego poczucia winy czy utraty zaufania do własnych ocen. Jednocześnie nie obiecuje szybkich i prostych rozwiązań. Jej podejście jest realistyczne, wręcz tradycyjnie odpowiedzialne: powrót do równowagi wymaga czasu, pracy nad granicami i często wsparcia specjalisty. Autorka podkreśla wagę odbudowy tożsamości i wewnętrznego kompasu moralnego, który w relacji narcystycznej bywa systematycznie niszczony.

„To nie ty” nie usprawiedliwia destrukcyjnych zachowań, nie rozmywa odpowiedzialności, a jednocześnie nie upraszcza problemu do czarno-białych schematów. Jej tradycyjna wartość polega na tym, że przywraca znaczenie zdrowym granicom, osobistej godności i trzeźwemu spojrzeniu na relacje międzyludzkie – wartościom, które przez lata były fundamentem dojrzałego życia społecznego. W efekcie książka Ramani Durvasuli to nie tylko poradnik psychologiczny, ale także ważna refleksja nad kondycją współczesnych relacji. Dla wielu czytelników może stać się momentem przełomowym: nazwaniem tego, co dotąd było niewyraźnym bólem, i pierwszym krokiem ku odzyskaniu wewnętrznego porządku, a przede wszystkim do zrozumienia, że to nie ty jesteś winien!