Autor: Kamil Janicki
Wydawnictwo: Poznańskie
Fascynacja seryjnymi mordercami nie jest zjawiskiem nowym, a sama zbrodnia seryjna towarzyszy ludzkości od dawna. Przez wieki sprawcy takich czynów pozostawali w cieniu – anonimowi, nieuchwytni, ginący w mroku statystyk i plotek. Dopiero rozwój prasy masowej, a później kryminalistyki i psychologii, uczynił z nich postacie rozpoznawalne, niemal mroczne symbole swoich epok. Wystarczy wspomnieć londyńskiego Kubę Rozpruwacza, którego tożsamości do dziś nie ustalono, amerykańskiego zbrodniarza Teda Bundy`ego czy kanibala z Milwaukee, Jeffrey`a Dahmera. Polska również ma swoje tragiczne karty – nazwiska takie jak Karol Kot, znany jako Wampir z Krakowa czy Zdzisław Marchwicki na trwałe wpisały się w historię powojennej grozy. Jednak szczególnie intrygujące pozostają przypadki z czasów II Rzeczypospolitej – państwa młodego, ambitnego, próbującego budować ład i porządek po latach zaborów.
Właśnie do tego świata prowadzi czytelnika książka „Seryjni mordercy II Rzeczypospolitej” autorstwa Kamila Janickiego, opublikowana nakładem Wydawnictwa Poznańskiego. To pozycja, która z jednej strony opiera się na solidnej kwerendzie archiwalnej, z drugiej zaś ma w sobie rzadko spotykaną dziś umiejętność narracji – spokojnej, wyważonej, a zarazem wciągającej jak najlepsza powieść sensacyjna.
Autor przywraca pamięć o sprawach, które przed wojną elektryzowały opinię publiczną. Prasa międzywojenna żyła nimi tygodniami, drukując sensacyjne nagłówki, relacje z sal sądowych i szczegóły śledztw. Janicki pokazuje jednak coś więcej niż tylko kronikę zbrodni. Na stronach książki poznajemy m.in. przedsiębiorcze małżeństwo Paśników spod Warszawy, Mariannę Laskowską i jej trzy wspólniczki, prawdziwy kwartet „fabrykantek aniołków”, czy wampira z okolic Łowicza. Autor przy tym z pietyzmem odtwarza realia epoki: metody pracy policji (niekiedy wątpliwe), ograniczenia techniczne, mentalność społeczeństwa, które dopiero uczyło się funkcjonować w nowoczesnym państwie. Widzimy świat bez komputerowych baz danych, bez profilowania psychologicznego w dzisiejszym rozumieniu, za to z mozolną pracą śledczych, opartą na obserwacji, przesłuchaniach i analizie śladów w najprostszej formie. Mocno utrudnionej – należy dodać – przez niejasne przepisy w kwestii ewidencji ludności czy dowodów osobistych.
Szczególną siłą tej książki jest język. Choć mamy do czynienia z literaturą faktu, narracja płynie wartko, niemal filmowo. Autor nie epatuje brutalnością, nie szuka taniej sensacji. Zamiast tego buduje napięcie poprzez stopniowe odsłanianie faktów, oddaje głos świadkom, cytuje fragmenty akt i prasowych doniesień. Czytelnik ma wrażenie, że obcuje z opowieścią, w której każdy szczegół ma znaczenie, a każdy dokument stanowi podwaliny prawdy. Nie bez znaczenia jest również warstwa ikonograficzna. Fotografie, ilustracje z gazet, fragmenty artykułów prasowych – wszystko to nadaje książce ciężar autentyczności. Oglądając twarze sprawców i ich ofiar, czytając odręczne notatki czy urzędowe formularze, czytelnik przestaje traktować opisywane historie jako abstrakcyjne przypadki. To realni ludzie, realne dramaty, wpisane w konkretny czas i miejsce. W epoce, w której obraz często dominuje nad słowem, takie połączenie tradycyjnej narracji z materiałem źródłowym stanowi dowód szacunku dla faktów i zarazem dla czytelnika.
„Seryjni mordercy II Rzeczypospolitej” to zatem nie tylko zbiór opowieści o zbrodniarzach. To także portret państwa, które – mimo wszystkich trudności – potrafiło ścigać i osądzać najcięższe przestępstwa. Janicki nie idealizuje rzeczywistości międzywojennej, ale pokazuje ją bez uproszczeń, z uwzględnieniem jej ograniczeń i ambicji. W rezultacie otrzymujemy książkę, która łączy w sobie walor edukacyjny i literacki, dokumentalną dokładność i narracyjną płynność. W czasach, gdy temat seryjnych morderców bywa sprowadzany do sensacyjnych podcastów i powierzchownych seriali, ta publikacja przypomina, że historia (ale i śledztwo) wymaga cierpliwości, źródeł i namysłu. I że nawet najmroczniejsze karty przeszłości warto czytać z uwagą, pamiętając, iż za każdą z nich stoi prawdziwy dramat – nie legenda, lecz upiorna rzeczywistość.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz