Lifestyle: 5 najbardziej intrygujących spraw kryminalnych sprzed lat

Śmierć, choć nieunikniona, zwykle niesie ze sobą odpowiedzi. Pozostawia ślady, których zadaniem jest odtworzenie ostatnich chwil życia i wskazanie przyczyn jego kresu. Są jednak przypadki, które opierają się logice i wyjaśnieniu — zagadki, które trwają mimo upływu lat, niekiedy nawet dziesięcioleci. W ich cieniu rodzą się spekulacje, teorie spiskowe, a czasem i legendy. Nierozwiązane tajemnice śmierci fascynują, budzą niepokój i prowokują pytania, na które nikt dotąd nie potrafił odpowiedzieć. To opowieści nie tylko o zbrodniach, ale i o zawodzie śledczych, milczeniu świadków oraz o granicach ludzkiego poznania. Oto pięć najbardziej intrygujących, kontrowersyjnych zbrodni i zaginięć sprzed lat.

5. Powojenna zemsta. Morderstwo Bohdana Piaseckiego

8 grudnia 1958 roku, podczas rutynowej kontroli sanitariatów w schronie przeciwlotniczym przy al. Świerczewskiego 82A w Warszawie (dziś al. Solidarności), dwaj robotnicy natrafili na zabite gwoździami drzwi jednej z kabin. Po ich sforsowaniu znaleźli zwłoki chłopca – na wpół zmumifikowane, z wbitym w pierś sztyletem. Obok leżały zeszyty podpisane imieniem i nazwiskiem: Bohdan Piasecki.

Ofiara miała 15 lat. Był synem Bolesława Piaseckiego – przywódcy PAX-u i przedwojennego działacza Obozu Narodowo-Radykalnego. Chłopiec zaginął blisko dwa lata wcześniej, 22 stycznia 1957 r., po wyjściu z katolickiego liceum św. Augustyna. Widziano, jak wsiada do czarnej taksówki po rozmowie z nieznajomym, który okazał mu dokument. Koledzy zdążyli zapisać numer rejestracyjny auta – T-75-222. Jeszcze w dniu porwania ustalono, że auto należy do Miejskiego Przedsiębiorstwa Taksówkowego.

Śledztwo ruszyło natychmiast. Taksówkę odnalazł pracownik PAX-u, a kierowca – Ignacy Ekerling – został zatrzymany. Jego zeznania były pełne sprzeczności, nie potrafił opisać porywaczy, a świadkowie nie potwierdzili, że to on prowadził samochód. Mimo to nie został aresztowany, a niedługo później próbował uciec za granicę. Uratowała go interwencja Piaseckiego – zamiast kary, otrzymał nowe mieszkanie i wrócił do pracy.

Sekcja zwłok wykazała brutalność mordu – chłopca ogłuszono tępym narzędziem, dźgnięto wojskowym nożem w płuco, a w jego ciało wbito gwoździe. Wszystko to, wraz z napisami na ścianach kabiny, budziło podejrzenia o rytualny charakter zbrodni. Śledczy ustalili, że Bohdan został najpewniej zamordowany już w dniu porwania.

Bezpośrednio po uprowadzeniu porywacze kontaktowali się z ojcem, domagając się okupu – 4 tys. dolarów i 100 tys. złotych. Piasecki, działając przez współpracowników i milicję, podjął próby spełnienia żądań, lecz porywacze wodzili go po Warszawie, zmieniając miejsca spotkań. Ostatecznie kontakt został zerwany.

Sprawa przez wiele miesięcy budziła ogromne emocje w całym kraju. Mimo licznych poszlak i dziwnych zbiegów okoliczności, do dziś nie ustalono sprawców porwania i morderstwa. Nie brakowało też prób wyłudzeń – listów rzekomo pisanych przez Bohdana i ludzi obiecujących jego odnalezienie.

Historyk Peter Raina pisał, że zbrodnia ta nie była tylko porwaniem dla okupu – miała wymiar polityczny i symboliczny. Mówiło się, że porwanie mogło być nawet zemstą Mossadu, Niewątpliwie była to jedna z najgłośniejszych i najbardziej zagadkowych spraw kryminalnych PRL-u, a już na pewno było to najdłużej prowadzone śledztwo w historii milicji. Sprawę zamknięto dopiero w 1982 roku.

4. Sprawa Taman Shud

To kolejna, do dziś niewyjaśniona sprawa z Adelajdy, w Australii. 1 grudnia 1948 roku, o świcie, dwóch jeźdźców odkryło na plaży w Adelajdzie ciało mężczyzny, oparte głową o falochron. Starszy z nich próbował poruszyć jego nogę, lecz okazało się, że jest sztywny. Wkrótce pojawił się Jack Lyons, który poprzedniego wieczoru widział tego samego człowieka żywego. Zawiadomiono policję, a sprawa szybko stała się jedną z największych zagadek Australii.

Zmarły miał około 40–45 lat, wyglądał na Anglosasa, ubrany był schludnie, ale bez metek. W kieszeniach miał bilet kolejowy, autobusowy, aluminiowy grzebień, gumę do żucia, zapałki i papierosy – nic, co pozwoliłoby ustalić tożsamość. Leżał w swobodnej pozie, z niedopalonym papierosem obok i drugim za uchem.

Sekcja zwłok wykazała, że był wysportowany, jak tancerz lub biegacz. Zmarł około 2 w nocy, kilka godzin po zjedzeniu pasztecików. Stwierdzono liczne zatory w naczyniach krwionośnych, powiększoną śledzionę i wrzody. Choć podejrzewano zatrucie, w organizmie nie znaleziono śladów trucizny. Brak wymiocin, konwulsji czy oznak walki dodatkowo gmatwał sprawę.

Mimo publikacji fotografii nikt go nie rozpoznał. Nie pasowały do niego odciski palców, nie widniał też w rejestrach zaginionych. Przyczyny śmierci i tożsamości nie ustalono do dziś. 10 grudnia ciało zabalsamowano.

Dwa miesiące później pracownik przechowalni bagażu na stacji w Adelajdzie zwrócił uwagę na walizkę, zostawioną 30 listopada przed południem, po którą nikt się nie zgłosił. W środku znajdowały się ubrania w amerykańskim stylu i przybory toaletowe – nic niezwykłego. Policja uznała, że bagaż mógł należeć do tajemniczego zmarłego z plaży.

Podobnie jak w przypadku jego odzieży, wszystkie metki zostały usunięte. Został tylko jeden ślad – stempelek pralni z nazwiskiem T. Keane. Ponieważ trudno było go usunąć bez zniszczenia materiału, przypuszczano, że nie był to trop prowadzący do tożsamości zmarłego. Żaden Keane nie figurował w rejestrach osób zaginionych. Policja, przekonana, że wkrótce zgłosi się rodzina, nie pobrała odcisków palców z walizki ani z odzieży – błąd, który później uznano za poważne niedopatrzenie.

Podczas ponownego badania rzeczy zmarłego patolog sądowy, który wcześniej przeprowadzał sekcję, John C. Cleland odkrył w wąskiej kieszeni spodni skrawek papieru z wydrukowanymi słowami „Tamam Shud”. Pochodziły one z perskiego i oznaczały „zakończony”. Szybko ustalono, że fragment został wyrwany z „Rubajjatów” Omara Chajjama – średniowiecznego zbioru poezji, popularnego także w Australii. Jego przesłanie skupia się na pełni życia i pogodzeniu z jego końcem.

Policja opublikowała zdjęcie skrawka z napisem „Tamam Shud”, prosząc o odnalezienie książki, z której został wyrwany. Wkrótce zgłosił się mężczyzna, twierdząc, że pod koniec listopada znalazł w swoim samochodzie egzemplarz „Rubajjatów” – został mu podrzucony, kiedy nie zamknął auta. Fragment idealnie pasował do tej książki. Na jej końcowych stronach odkryto zapisane ręcznie ciągi liter przypominające szyfr – do dziś niezłamany – oraz numer telefonu. Należał on do Jessiki E. Thomson, dawnej pielęgniarki ze szpitala w Sydney, mieszkającej zaledwie kilkaset metrów od miejsca śmierci tajemniczego mężczyzny. Kobieta zaprzeczyła, by go znała, i w tym momencie śledztwo ponownie utknęło.

14 czerwca 1949 r. ciało Człowieka z Somerton pochowano na cmentarzu w Adelajdzie. W ciągu następnych kilkudziesięciu lat na policję zgłosiło się ponad 200 osób podających możliwe wyjaśnienia sprawy oraz tożsamość Człowieka z Somerton – a to jako zaginionego drwala, a to „faceta z Darwin”. Wszystkie tropy okazały się jednak fałszywe.

3. Kat z Nowego Orleanu

Axeman of New Orleans [topornik z Nowego Orleanu -red.] to seryjny morderca, który działał w Luizjanie między 1918 a 1919 rokiem. Uważa się, że morderca miał na swoim koncie kilka ataków, których celem było zamordowanie ofiar. Jednak przy pierwszych morderstwach Kata, prasa donosiła o podobnych morderstwach, które miały miejsce w 1911 roku. Nigdy jednak nie udało się połączyć wcześniejszych morderstw z działaniami seryjnego mordercy w latach 1918-1919. Modus operandi Kata z Nowego Orealu polegał na wchodzeniu do mieszkań ofiar nad ranem i mordowania ich przy pomocą siekiery. Ginęły kobiety z dziećmi na rękach i starsi ludzie.

Za pierwsze ofiary nieuchwytnego mordercy uważa się małżeństwo – Josepha i Catherine Maggio. Joseph prowadził niewielki sklep spożywczy. W nocy z 21 na 22 maja 1918 roku para została brutalnie zaatakowana we własnym mieszkaniu. Sprawca najpierw poderżnął im gardła przy pomocy brzytwy, a następnie siekierą zmiażdżył ich czaszki. Ciosy zadane Catherine były tak potężne, że niemal oddzieliły jej głowę od tułowia. Dramatyczne odgłosy napaści usłyszeli bracia Catherine, którzy natychmiast pobiegli na miejsce. Niestety, mordercy już tam nie było. Joseph jeszcze żył, gdy dotarli lecz zanim zdążono wezwać pomoc zmarł.

Ostatnim znanym celem zabójcy był Mike Pepitone. Nocą, 27 października 1919 roku, jego żona obudziła się, słysząc niepokojące odgłosy dobiegające z sypialni. Gdy wbiegła do pokoju, ujrzała nieznanego mężczyznę, który w pośpiechu uciekał z domu. Na podłodze leżał jej mąż – ciężko ranny. Mike Pepitone został przewieziony do szpitala, lecz obrażenia okazały się zbyt poważne i mężczyzna zmarł niedługo po hospitalizacji.

Morderca wywołał atak paniki w mieście. Axeman, albo ktoś podszywający się pod niego wysłał do gazety list z przypuszczalnym motywem działania:

„Drogi śmiertelniku,

Próbowali mnie złapać, ale nigdy im się to nie uda. Nigdy nikt mnie nie zobaczył, bo jestem niewidzialny (…). Nie jestem istotą ludzką, tyko duszą, demonem z najgorętszych zakamarków piekła. (…)

Do rzeczy. Dokładnie o 12:15 czasu ziemskiego, w następny wtorek, przejdę się po Nowym Orleanie. W mojej niezgłębionej litości pragnę wam złożyć pewną propozycję.

Jest mi bardzo bliska muzyka jazzowa. Zaklinam się na wszystkie diabły, że oszczędzona zostanie każda osoba, która w podanym przeze mnie czasie będzie w swoim domu słuchała jazzu na pełnej głośności!

Jeśli wszyscy będą wtedy słuchać jazzu, tym lepiej dla was, ludzie! Jedno zaś jest pewne – niektórzy z was, którzy nie zechcą tego robić (o ile tacy się znajdą), poczęstowani zostaną moją siekierą!”

Owej nocy nikt nie zginął, a Nowy Orlean pogrążony był w jazzie.

W roku 1920 wdowa po Mike’u Pepitone wzięła sprawy w swoje ręce. Utrzymywała, że odnalazła człowieka odpowiedzialnego za śmierć jej męża. Bez wahania zastrzeliła go. Ofiarą był Joseph Momfre – postać owiana złą sławą, znana w półświatku Nowego Orleanu. Choć nie przedstawiono twardych dowodów na jego winę, fakt pozostaje niepodważalny: po śmierci Momfrego ataki siekiernika całkowicie ustały. Zabójstwo Mike’a Pepitone’a było ostatnim znanym przypadkiem w makabrycznej serii morderstw przypisywanych tzw. Katowi z Nowego Orleanu.

To, czy Momfre rzeczywiście był owym nieuchwytnym sprawcą, czy może tylko ofiarą tragicznej pomyłki – pozostaje zagadką. Zbieżność w czasie końca jego życia i ustania brutalnych napaści budzi uzasadnione podejrzenia, lecz nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Jak wiele innych elementów tej historii, i ten wątek pozostaje pogrążony w cieniu domysłów.

2. Śmierć reżysera niemych filmów

William Desmond Taylor był u szczytu kariery, kiedy nagle i tragicznie zakończyło się jego życie. 2 lutego 1922 roku znaleziono jego ciało w mieszkaniu w Los Angeles. Morderstwo poruszyło całe Hollywood. Wśród podejrzanych wymieniano zarówno mafijnych przestępców, jak i kobiety z jego bliskiego otoczenia, w tym dawną kochankę. Jednak śledztwo od początku było prowadzone niestarannie, a sprawca nigdy nie został zidentyfikowany.

Taylor, urodzony w Irlandii jako William Cunningham Deane-Tanner, porzucił dom rodzinny, by zająć się sztuką. Po latach pracy w wędrownych trupach teatralnych trafił do Hollywood. Przyjął nowe nazwisko, bardziej amerykańskie, i rozpoczął karierę najpierw jako aktor, a później reżyser. Zrealizował około 60 filmów, w tym jedną z pierwszych ekranizacji Przygód Tomka Sawyera.

W 1922 roku był już postacią wpływową w branży – decydował o losach młodych aktorów i miał znaczne środki finansowe. Jedną z jego ulubienic była aktorka Mabel Normand, z którą spotkał się wieczorem 1 lutego. Kilkadziesiąt minut po jej wyjściu, sąsiadka usłyszała hałas z mieszkania Taylora. Przez okno zobaczyła młodego, niskiego mężczyznę – lub, jak później przyznała, być może kobietę w męskim przebraniu. Gdy nieznajomy zauważył, że jest obserwowany, uśmiechnął się i wrócił do środka, po czym wyszedł ponownie po kilkunastu minutach. Sąsiadka uznała, że wszystko jest w porządku.

Następnego ranka ciało Taylora odkrył jego służący, Henry Peavey. Wiadomość o zbrodni szybko się rozeszła, a mieszkanie wkrótce wypełniły osoby, które – jak się okazało – nie były jego rodziną, lecz prawdopodobnie próbowały zatrzeć ślady. Pojawił się też szef studia filmowego Taylora, a Mabel Normand przeszukiwała dokumenty w sypialni.

Na miejscu obecny był lekarz, który stwierdził zgon z powodu krwotoku żołądka. Późniejsza sekcja wykazała jednak, że reżyser został zastrzelony – kula przeszła przez okolice obojczyka, a rozbieżność w uszkodzeniu ubrań wskazywała, że przed strzałem podniósł ręce w geście obronnym.

Wśród podejrzanych znalazły się Mabel Normand i młoda aktorka Mary Miles Minter, z którą Taylor miał potajemny romans. Ich relacja trwała około trzech lat, choć reżyser – jak wskazują listy – nie widział przyszłości u boku znacznie młodszej kobiety. Jej matka, przeciwniczka tego związku, również wzbudzała podejrzenia, jednak brakowało dowodów na jej udział w zbrodni. Inna teoria mówiła o zemście mafii. Taylor, zaniepokojony uzależnieniem Mabel Normand od narkotyków, miał przekazać policji informacje o dilerach. Być może przestępcy dowiedzieli się o tym i postanowili uciszyć reżysera.

Sprawa do dziś pozostaje niewyjaśniona. Morderca nie został odnaleziony, a śmierć Williama Desmonda Taylora stanowi jedną z największych tajemnic w historii Hollywood.

1. Zabójstwo Marka Papały

25 czerwca 1998 roku życie stracił Marek Papała, komendant główny Policji. Został zastrzelony z bliskiej odległości, gdy wysiadał ze swojego samochodu przed blokiem, w którym mieszkał. Jedyny świadek zbrodni, mieszkaniec bloku przy Rzymowskiego 17, Wietnamczyk, palił papierosa na balkonie na VI piętrze bloku. Widział parkujący samochód i generała, który próbował wysiąść z auta, oraz drugiego mężczyznę, który trzymał w ręku przedmiot przypominający gaśnicę samochodową -mógł to być pistolet owinięty folią, aby zatrzymać łuskę od naboju. Nie potrafił jednak zobaczyć lub rozpoznać twarzy napastnika.

Od pierwszych chwil śledztwo prowadzone było w atmosferze chaosu – nie przestrzegano procedur, popełniono wiele błędów i zaniedbań, a część dowodów nie została właściwie zabezpieczona. Pomimo upływu ponad dwóch dekad, sprawa wciąż pozostaje niewyjaśniona, a przez te lata przewinęło się wielu podejrzanych, hipotez i nagłych zwrotów akcji. Zarzuty formułowano jednak często zbyt pochopnie, bez solidnych podstaw.

Długo trzymano się jednej tezy i za wszelką cenę próbowano jej dowieść. A mianowicie, że dokonano zabójstwa na zlecenie, bo generał posiadł wiedzę kompromitującą i niebezpieczną dla zleceniodawców lub zleceniodawcy. Sugerowano, że może chodzić o handel narkotykami, kradzionymi samochodami, nielegalne interesy na rynku nieruchomości, a nawet o sprawy obyczajowe. Podejrzenia padały m.in. na biznesmena z Chicago, Edwarda Mazura, który zanim zdążyło dojść do jego aresztowania, wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W kręgu podejrzanych pojawiali się również gangsterzy ze środowiska „Pershinga” i słynny „Słowik”. Nie brakowało nawet absurdalnych teorii, jakoby w sprawę miała być zamieszana rodzina Papały. Później śledczy wskazywali na Igora Ł., ps. „Patyk” – złodzieja samochodów związanego z gangsterem „Masą”. Choć nie udowodniono mu winy, jego zeznania złożyły się na nadanie mu statusu świadka koronnego. „Patyk” w swoich zeznaniach wskazał, że przechodząc obok miejsca zabójstwa, zauważył Krzysztofa W., byłego zawodnika zapasów. Sportowiec utrzymywał bliskie relacje z Ryszardem Boguckim – niegdyś obiecującym przedsiębiorcą, a później osobą ściganą za podejrzenia o poważne nadużycia finansowe. Sam Bogucki natomiast był związany towarzysko ze znanym Nikosiem, u którego przez pewien czas znalazł schronienie. Kluczową postacią w całej układance okazał się Artur Z., znany jako „Iwan” – płatny morderca wywodzący się z Trójmiasta. Odsiadywał już wyrok w związku z podejrzeniem udziału w zabójstwie, gdy odwiedziła go funkcjonariuszka z policyjnej grupy „Generał”, powołanej specjalnie do wyjaśnienia sprawy Papały. W swoich zeznaniach Iwan stwierdził, że brał udział w spotkaniu z Nikosiem oraz Andrzejem Z., znanym jako „Słowik”, które odbyło się w gdańskim hotelu Marina. Pojawił się tam również pewien przedsiębiorca ze stolicy, poszukujący wykonawcy zamachu na generała policji. Za tę usługę miał oferować 40 tysięcy dolarów. Iwan twierdził, że rozpoznał w nim Edwarda M., jednak wobec mężczyzny nie podjęto żadnych kroków. Wyjechał on do Chicago, gdzie wyczekiwał dalszego biegu spraw. Z uwagi na to, że sąd amerykański nie zgodził się na jego ekstradycję, aktem oskarżenia objęto, niejako w zastępstwie, Andrzeja Z. ps. Słowik – za pomocnictwo, oraz Ryszarda Boguckiego – za współudział w zabójstwie. Obaj na procesie, który toczył się przed Sądem Okręgowym w Warszawie, nie przyznali się do winy, a główny świadek oskarżenia Artur Z. zmarł w więziennym szpitalu z powodu przedawkowania leków. Tak przynajmniej brzmiał oficjalny komunikat. Po 15 latach od zabójstwa Papały, Andrzej Z. ps. „Słowik” i Ryszard Bogucki zostali uniewinnieni.

Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić motywu zabójstwa. Wielu sugerowało, że Marek Papała, jako funkcjonariusz wysokiego szczebla, posiadał wrażliwą wiedzę na temat nielegalnych interesów – handlu narkotykami czy powiązań świata przestępczego z biznesem, a być może i polityką. „Masa”, znany medialny świadek koronny, twierdził, że gangsterzy rzadko decydują się na zamach na policjanta, bo oznacza to natychmiastową mobilizację organów ścigania. W jego opinii bardziej prawdopodobny jest wątek związany z Wojskowymi Służbami Informacyjnymi, a trop prowadzić ma nawet w stronę SLD.

Czy prawda kiedykolwiek ujrzy światło dzienne? Nie sposób tego przewidzieć. Jeśli rzeczywiście zbrodnia ta splata się z siecią powiązań sięgających najwyższych szczebli władzy i struktur mafijnych, może to oznaczać, że nie była ona odosobnionym wybrykiem czy dziełem marginesu społecznego. Wręcz przeciwnie – mogła być elementem większego systemu, w którym zło i przestępstwo przenikają wszystkie poziomy rzeczywistości. To hipoteza, z którą wielu się zgadza, choć równie wielu traktuje ją tylko jako spekulację. Prawdziwe fakty, jeśli są znane, wciąż pozostają w cieniu – i być może tak zostanie na długo.

Każda z opisanych historii pozostaje jak niedokończone zdanie — pełne niedomówień, spekulacji i domysłów. Zbrodnie bez wyjaśnienia, ofiary bez sprawiedliwości, sprawcy, którzy zniknęli bez śladu — to wszystko tworzy mroczne dziedzictwo, które trwa, dopóki nie zostanie odkryta prawda. Jednak coraz częściej nowe technologie, odnalezione dokumenty lub czyjeś sumienie pozwalają rozwikłać te sprawy. Jednak warto pamiętać, że nie każda historia znajduje swój finał, nie każda śmierć daje ukojenie.