Emilia Nadratowska-Cząba i Marcin Cząba „Każdy z nas gra w inną grę”

Tytuł: „Każdy z nas gra w inną grę”

Autor: Emilia Nadratowska-Cząba i Marcin Cząba

Wydawnictwo: Sensus

Choć budowa ludzkiego ciała pozostaje niezmienna, a wielu z nas łączy podobne doświadczenia, zainteresowania czy życiowe role, każdy człowiek jest odrębnym bytem. Różnimy się temperamentem, typem osobowości, sposobem przeżywania emocji, systemem wartości oraz wzorcami zachowań, które kształtowały się przez lata pod wpływem wychowania, relacji i życiowych doświadczeń. To właśnie te różnice sprawiają, że identyczne sytuacje potrafimy interpretować zupełnie inaczej, odmiennie reagujemy na stres, budujemy relacje i podejmujemy decyzje. Zrozumienie tej różnorodności jest kluczem nie tylko do lepszego poznania samego siebie, lecz także do budowania bardziej świadomych i satysfakcjonujących relacji z innymi ludźmi. Tę właśnie myśl rozwijają Emilia Nadratowska-Cząba i Marcin Cząba w książce „Każdy z nas gra w inną grę”, zapraszając czytelnika do refleksji nad tym, jak indywidualne doświadczenia i cechy osobowości wpływają na sposób, w jaki postrzegamy świat i porozumiewamy się z innymi.

To książka skierowana zarówno do osób interesujących się psychologią, jak i tych, którzy chcą lepiej zrozumieć siebie, swoich bliskich oraz mechanizmy rządzące codziennymi konfliktami. Jej największą wartością nie jest przekazywanie nowych teorii, lecz umiejętność przekładania wiedzy psychologicznej na język codziennych doświadczeń.

W kolejnych rozdziałach książki autorzy szczegółowo analizują dziewięć typów osobowości (Perfekcjonista, Buntownik, Dawca, Wieczne Dziecko, Zwycięzca, Marzyciel, Obserwator, Mediator, Wojownik) podkreślając, że każdy z tych typów niesie określony potencjał i żaden nie jest ani lepszy, ani gorszy. Tym, co decyduje o tym, czy dany typ osobowości stanie się źródłem destrukcji czy rozwoju, zależy od samoświadomości.

Najbardziej uderzającą metaforą książki jest pojęcie „gry”. W psychologii gry interpersonalne kojarzą się przede wszystkim z analizą transakcyjną Erica Berne'a, jednak autorzy nie ograniczają się do klasycznego ujęcia tego zagadnienia. Gra staje się tutaj symbolem indywidualnego sposobu funkcjonowania – zestawu przekonań, doświadczeń, potrzeb i wyuczonych reakcji, które wpływają na nasze decyzje. Każdy z nas zna zasady własnej gry, lecz często zapomina, że druga osoba kieruje się zupełnie innymi regułami. Ta perspektywa pozwala spojrzeć na wiele codziennych nieporozumień z większą wyrozumiałością. Konflikty przestają być wynikiem złej woli czy braku empatii, a stają się konsekwencją odmiennych sposobów interpretowania rzeczywistości. Autorzy nie usprawiedliwiają destrukcyjnych zachowań, ale zachęcają do refleksji nad ich źródłem. To podejście jest szczególnie cenne w czasach, gdy łatwo przypisujemy innym złe intencje, zamiast próbować zrozumieć motywacje stojące za ich postępowaniem.

Jednym z największych atutów książki jest jej równowaga między teorią a praktyką. Autorzy unikają akademickiego żargonu i nie zasypują czytelnika definicjami. Posługują się przykładami z życia, które sprawiają, że opisywane mechanizmy wydają się znajome niemal każdemu. Dzięki temu nawet osoby niemające wcześniejszego kontaktu z literaturą psychologiczną mogą bez trudu śledzić tok rozumowania autorów i odnosić go do własnych doświadczeń.

Warto też docenić sposób, w jaki autorzy opisują wspomniany proces samoświadomości. Nie przedstawiają go jako jednorazowego odkrycia ani spektakularnej przemiany. Wręcz przeciwnie – pokazują, że poznawanie siebie jest procesem wymagającym cierpliwości, odwagi i gotowości do konfrontowania się z niewygodnymi prawdami o własnych zachowaniach. To spojrzenie jest zgodne ze współczesnym rozumieniem rozwoju osobistego, który nie polega na eliminowaniu wszystkich trudności, lecz na coraz lepszym rozpoznawaniu własnych emocji, potrzeb i ograniczeń.

Ważnym elementem książki jest również refleksja nad komunikacją. Autorzy przekonują, że większość problemów nie wynika z braku umiejętności mówienia, ale z trudności w słuchaniu oraz z tendencji do interpretowania wypowiedzi innych przez pryzmat własnych doświadczeń. To trafna diagnoza współczesnych relacji. Często odpowiadamy nie na to, co rzeczywiście usłyszeliśmy, lecz na znaczenie, jakie sami nadaliśmy słowom rozmówcy. W konsekwencji dwie osoby uczestniczą w tej samej rozmowie, ale każda prowadzi ją według własnych zasad.

Warto również podkreślić, że autorzy unikają niebezpiecznej pułapki współczesnej literatury rozwojowej, polegającej na sprowadzaniu wszystkich problemów do indywidualnej odpowiedzialności. Zwracają uwagę na wpływ środowiska, doświadczeń życiowych i relacji społecznych, pokazując człowieka jako istotę funkcjonującą w określonym kontekście. Takie ujęcie jest bliższe rzeczywistości niż narracje sugerujące, że sukces lub porażka zależą wyłącznie od nastawienia.

Największą siłą książki pozostaje jednak jej uniwersalność. Można ją czytać jako opowieść o relacjach partnerskich, rodzicielstwie, współpracy zawodowej czy rozwoju osobistym. Niezależnie od punktu wyjścia prowadzi do tej samej refleksji – zanim ocenimy drugiego człowieka, warto zastanowić się, według jakich zasad sam postrzegamy świat. Taka zmiana perspektywy nie rozwiąże wszystkich konfliktów, ale może znacząco ograniczyć liczbę tych, które wynikają wyłącznie z błędnych założeń i nieporozumień.

„Każdy z nas gra w inną grę” to książka, która nie obiecuje szybkich zmian ani spektakularnych efektów. Zamiast tego proponuje coś znacznie cenniejszego – rozwijanie uważności wobec siebie i innych. To lektura dla osób gotowych spojrzeć na własne zachowania z większym dystansem i zrozumieć, że w relacjach międzyludzkich rzadko istnieje jedna obiektywna prawda. Najczęściej spotykają się po prostu dwie różne perspektywy i dwa odmienne sposoby „grania”.